Süleymaniye Camii’nin minaresine ışık vurunca gözüken mücevherlerin sırrı

Süleymaniye Camii’nin minaresine ışık vurunca gözüken mücevherlerin sırrı

Milliyet’ten Zeynep Dilara Akyürek’in haberine nazaran; Mimar Sinan, 50 yaşından sonra başladığı 49 yıllık meslek hayatında ardında toplam 375 eser bıraktı.

Çıraklık yapıtı olan Şehzade Camii’nden sonra yaptığı Süleymaniye Camii ise Mimar Sinan’ın kalfalık yapıtıydı.

16’ncı yüzyıl ortalarında Süleymaniye Camii’nin inşaatı uzun bir mühlet boyunca duraklamıştı. Etrafta türlü dedikodular dönüyor, etrafa hem devlet hem de Mimar Sinan aleyhinde temelsiz tezler yayılıyordu. Halbuki inşaatın durmasının etrafta dönen argümanlarla ilgisi yoktu. Hatta caminin pek çok kısmı bitmiş, geriye yalnızca kubbesinin yapılması kalmıştı. Üstelik ortalığı karıştıran birtakım dedikodular İran Şahı’nın kulağına da gitmişti. Şah, kendisine anlatılanlardan sonra Osmanlı Devleti’nin hiç hoşlanmayacağı bir paketi saraya göndermişti. Süleymaniye Camii’nin öyküsü işte bu paketin saraya ulaşması ile değişti. Mimar Sinan’ın kalfalık yapıtı, periyodun en büyük caminin kıssasını İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Kısmı, Türk ve İslam Sanatı Anabilim Kısmı Lideri Prof. Dr. Tarkan Okçuoğlu anlattı.

ONLARCA DEDİKODU KULAKTA KULAĞA YAYILDI

İnşaatına başlandıktan bir müddet sonra caminin üretimine orta verilerek külliyeye ilişkin binaların inşaatına başlanmıştı. Bu yüzden caminin tamamlanması gecikmişti. Aslında caminin pek çok kısmı bitmiş, yalnızca kubbesinin yapılması kalmıştı. Mimar Sinan’ın yapılan temellerin düzgünce oturması için bir müddet beklenmesi gerektiğine inanması nedeniyle o süreçte cami etrafındaki yapıların inşasına devam ediliyordu.

Sultan Süleyman ise yaşlandığı için vefat etmeden mescidinin tamamlanıp ibadete açıldığını görmek istiyordu. Lakin yalnızca Sultan değil halk da caminin inşasının tamamlanmasını bekliyordu. İnşaatın durduğu günlerde evvel halk ortasında sonra hudut dışında yayılan dedikodular ise olayın boyutunu değiştirdi.

Mimar Sinan’ı çekemeyenler, onun aleyhinde dedikodu yapıyor, cami çok büyük inşa edildiği için kubbesinin çökmeden durup durmayacağına ait daima tartışmalar çıkıyordu. Hâlbuki Mimar Sinan, yapılan temellerin düzgünce oturması için bir süre beklemesi gerektiğine inanıyor ve cami inşaatını bu nedenle ilerletmiyordu. Zira kubbe yapıldıktan sonra temel istikrarlarının değişmesinin yapı için hiç güzel olmayacağını biliyordu. Bu durum caminin sağlamlığını ve vakitle kaynaklanan oturmalardan ötürü yapının ziyan görmesine neden olabilirdi.

‘BU ELMASLAR BENİM CAMİMİN YANINDA DEĞERSİZDİR’

Prof. Dr. Tarkan Okçuoğlu, Süleymaniye Camii yapılmadan evvel Safevi Şahı ve Yasal Sultan Süleyman ortasındaki olayları hatırlatarak caminin bir rekabet problemi haline geldiğine değindi.

Prof. Dr. Okçuoğlu, “Avusturya Habsburg hükümdarı I. Ferdinand ve Kutsal Roma İmparatoru İspanya Hükümdarı V. Charles’la barış mutabakatı yaparak onlardan haraç alma muvaffakiyetini gösteren Yasal Sultan Süleyman’ın doğudaki en büyük rakibi Safevi Şahı Tahmasp’tı. Avrupa güçleriyle uzun savaşlardan sonra barış antlaşmaları imzalanınca, geriye Şah Tahmasp’la olan sıkıntının çözülmesi kalmıştı. Yasal, işte bu politik ortamda, hem başşehrin en kapsamlı camii ve külliyesini inşa ettirme kararını, hem de büyük bir rekabet halinde olduğu Safevi Şahı’na savaş açma kararı aldı. Bu tarihi rekabet ve çekişme Süleymaniye Camii’nin kitabelerindeki telaffuzları yönlendirdiği üzere, binanın imal evresindeki birtakım öyküleri de biçimlendirdi” diye konuştu.

Her baştan bir ses çıkıyordu. Ortadan aylar geçtiğinde kulaktan kulağa yayılan dedikodular, İran Şahı’na da ulaştı. Rivayete nazaran Şah, kulağına gelen “İstanbul’da büyük bir mabedin üretimine başlayan Osmanlı Devleti, hazinesinde parası kalmayınca mabedin üretimine orta vermiştir” dedikodularını duyunca, Osmanlı sultanına meydan okumayı düşünerek yüklü ölçüde pahalı maden ve mücevheri İstanbul’a göndermişti. Şah gönderdiği armağanların yanına bir de mektup yazmıştı. Prof. Dr. Okçuoğlu, iki hükümdarın diyaloğunu ise şöyle anlattı:

“Rivayete nazaran, İran Şahı Tahmasp Sultan Süleyman’ın maddi zorluklar içinde caminin imaline orta verdiğini duyup bir elçiye çantalar dolusu pahalı taş ve bir mektup göndermişti. Mektupta şöyle yazıyordu: ‘Duydum ki camiyi tamamlamaya gücünüz yetmemiş size bol hazine ve mücevher gönderdik, bunları harcayıp camiyi bitiriniz.’ Buna çok kızan Sultan Süleyman, parayı çabucak çalışanlara dağıttı, bedelli taşları da ‘Bu taşlar benim camim yanında bedelsizdir, bunları da taşların ortasına kat’ diyerek Mimar Sinan’a verdi.”

HALK ORTASINDA ‘CEVAHİR MİNARESİ’ DENİYOR

Sultan Süleyman’a nazaran mescitten daha kıymetsiz olan tüm elmaslar Sultan’ın Mimar Sinan’dan istediği ‘kıyamete kadar yıkılmayacak cami’nin üretiminde harca karışıtırılarak kullanıldı. Prof. Dr. Okçuoğlu’nun verdiği bilgilere nazaran, Mimar Sinan bu mücevherleri caminin solundaki üç şerefeli minarenin harcına katmıştı. Bugün bile gün ışığı vurduğunda ışıltısıyla başkalarına nazaran basitçe ayırt edilebilen bu minareye ise halk ortasında ‘Cevahir minaresi’ deniyor.

“İnşa öykülerinde dini çağrışımlardan siyasi iletilere kadar pek çok bildiri var. Bunlardan biri de minarelerle ilgili. 76 metre uzunluğundaki üç şerefeli iki minare giriş cephesinin avluyla birleştiği yerlere ustalıkla yerleştirilmiştir. Öteki ikisi ise şadırvanlı avlunun girişindeki köşelerde yer alır. Bunlar 56 metre uzunluğunda ve iki şerefelidir. Farklı yükseklikte tasarlanmış minarelere farklı açılardan bakıldığında derin bir perspektif hissi verir. Şık minarelerin şerefelerinin üstleri bir dizi firuze çiniyle çevrilidir. İşte bu firuze çiniler Evliya Çelebi’nin naklettiği bir öyküyle de popülerleşmişti.” – Prof. Dr. Tarkan Okçuoğlu

Yorum gönder